Đầu năm 1943, khi điều kiện đã chín muồi, Chi bộ Nhà tù Sơn La bí mật thành lập tổ chức cách mạng đầu tiên bên ngoài nhà tù, đó là “Đoàn thanh niên cứu quốc”, có nhiệm vụ tuyên truyền, vận động xây dựng và phát triển tổ chức cách mạng ở địa phương, đặc biệt là trong thanh niên dân tộc Thái. Tổ chức này cũng chính là nơi tiếp nhận chủ trương, đường lối của Đảng từ Chi bộ Nhà tù Sơn La.
Sau cuộc vượt ngục thành công của 4 tù nhân chính trị ở Nhà tù Sơn La (tháng 8-1943), thực dân Pháp khủng bố gắt gao, các tổ thanh niên cứu quốc tạm thời ngừng hoạt động chờ thời cơ. Đồng chí Chu Văn Thịnh – một đoàn viên của
Đoàn thanh niên cứu quốc đã được Chi bộ Nhà tù Sơn La bí mật giao nhiệm vụ cùng với anh em địa phương chuyển hướng hoạt động, tìm địa bàn thuận lợi để xây dựng cơ sở cách mạng. Địa bàn xã Mường Chanh (châu Mai Sơn) đã được chọn để để xây dựng phong trào cách mạng. Mường Chanh cách tỉnh lỵ khoảng 20km, giao thông thuận tiện, nối liền Mai Sơn, Thuận Châu với Sông Mã. Địa thế “tiến có thể đánh, lui có thể giữ”, tạo điều kiện phát triển và mở rộng cơ sở cách mạng ra các vùng lân cận. Mặt khác, nơi đây dân cư đông đúc, có nhiều người đi học ở tỉnh, làm việc cho thực dân Pháp ở Tòa Công sứ, trong số đó có người đã được Chi bộ Nhà tù Sơn La giác ngộ. Tất cả những yếu tố đó là tiền đề quan trọng để xây dựng Mường Chanh thành căn cứ địa cách mạng lâu dài, chi bộ Nhà tù Sơn La cử đồng chí Chu Văn Thịnh trực tiếp vào Mường Chanh để gây dựng cơ sở cách mạng. Cuối năm 1943, Mường Chanh đã thành lập được Tổ thanh niên cứu quốc gồm 12 đội viên và nhiều quần chúng cảm tình.
Bước sang năm 1944, hoạt động của Tổ thanh niên cứu quốc đã có ảnh hưởng sâu rộng trong quần chúng nhân dân, kết nạp được hơn 40 hội viên cứu quốc. Hội đã phát động quần chúng nhân dân đấu tranh đòi giảm thuế, bớt phu, bớt ruộng chức. Vụ thuế năm 1944, Hội đã tổ chức vận động nhân dân đấu tranh với phía Mường Chanh giành lại 14 con trâu, 50 con lợn, 10 tấn lúa đem chia một phần cho dân, số còn lại làm quỹ hội. Thắng lợi của cuộc đấu tranh càng cổ vũ quần chúng tin tưởng vào tổ thanh niên cứu quốc.
Để bảo đảm an toàn cho các cuộc đấu tranh trừng trị bọn tay sai, mật thám chuyển dò la tin tức, chuẩn bị lực ly vũ trang nòng cốt, Hội thanh niên cứu quốc đã tổ chức được đội tự vệ bí mật do Cầm Vĩnh Tri chỉ huy. Sự ra đời của lực lượng vũ trang Mường Chanh đã khẳng định thêm bước trưởng thành của phong trào cách mạng Mường Chanh cũng như ở Sơn La, đặt nền móng cho sự ra đời của hình thức đấu tranh vũ trang của quần chúng, tạo ưu thế phát triển cả về đấu tranh chính trị và đấu tranh vũ trang.
Khu căn cứ cách mạng Mường Chanh được xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh vào ngày 28-4-2006.
